ĐỒNG VĂN

Đồng Văn là một huyện vùng cao biên giới của Hà Giang, nơi có cao nguyên đá “không chỉ là kỳ tích của thiên nhiên, mà còn là kỳ tích của con người khi họ biết hoán đổi tạo hóa, để gửi gắm sự sống trên đá, mỗi gùi là mồ hôi, nhưng cuộc sống luôn bao dung và biết mỉm cười trao tặng cho những ai yêu lao động” (Theo VnMedia), có cổng trời có mỏm đất Lũng Cú - nơi địa đầu của Tổ quốc, và đặc biệt nơi đây hội tụ cuộc sống của nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống trên một vùng lãnh thổ. Bởi vậy, bên cạnh những giá trị về địa chất địa mạo, cảnh quan,… cao nguyên đá Đồng Văn còn chứa đựng những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc như Mông, Dao, Lô lô, Pu Péo… Người dân vùng cao Đồng Văn sống quyện cùng với đá: dọn đá để dựng nhà, để có đất trồng trọt; khoét đá để tìm dòng nước ngọt… Đá dựng thành tường rào bao quanh làng xóm, đá giữ nước, giữ đất để có ruộng bậc thang, và đá dựng thành rừng, thành lũy để bảo vệ biên cương Tổ quốc. Ở nơi đây cúi xuống thấy đá tai mèo, ngẩng lên trời lại thấy đá - một màu đá xám bao phủ. Nhưng xen lẫn với màu xám ngắt của đá là màu xanh của những ruộng ngô, màu vàng của những nương lúa. Ngô trồng trên đá, len lỏi bám chặt vào đá mà ra bắp. Bên cạnh đó, những phiên chợ vùng cao như Phố Bảng, Đồng Văn, Lũng Cú, Sà Phìn… cùng với các phong tục tập quán, các lễ hội đặc sắc của đồng bào dân tộc đã làm bao du khách say đắm khi đến với nơi đây.
Nói đến Đồng Văn – Lũng Cú, chúng ta cũng không thể không nhắc tới những phiên chợ nơi vùng cao biên giới này. Chợ Lũng Cú thuộc loại lớn nơi địa đầu cực Bắc, từ lúc trời chưa rạng, men theo các triền núi chênh vênh mờ sương người ta hăm hở đạp trên đá tai mèo xuống chợ. Con trai đem theo khèn, con gái cõng quẩy tẩu, cắp ô, tiếng lục lạc, tiếng ngựa hý âm vang cả núi rừng, họ rảo bước để sớm có mặt ở chợ. Phiên chợ vừa là nơi trao đổi hàng hóa vừa là nơi gặp gỡ bạn bè. Nhộn nhịp nhất là các hàng bán váy áo, chỉ thêu, đám phụ nữ hớn hở khoe váy áo mới, khăn mới, đám đàn ông tụ tập thành nhóm thổi khèn lá, khèn bè, đàn môi mời gọi bạn tình, rượu ngô trong vắt rót tràn bát để mời nhau bên những nồi thắng cố sôi sùng sục trên bếp lửa hồng.
Đồng Văn cuối xuân và suốt mùa hè, mùa thu là mùa của những trái ngon nổi như lê, táo, mận, đào,… Mùa đông trên cao nguyên đá này chỉ có một màu đá xám mênh mông.
Đến Đồng Văn đẹp nhất là vào mùa xuân, khi hoa cải rực vàng chân núi, hoa đào đỏ thắm những mái ngói rêu phong, hơi thở của đá, sắc xanh của trời, tiếng rì rầm từ rẻo cao vọng lại, dáng vẻ kiêu hãnh của hàng sa mộc thẳng tắp… tạo nên một bức tranh tuyệt đẹp.

CẤM SƠN

Không phải thị xã nào cũng được thiên nhiên ban tặng cho một địa thế đẹp như vậy. Thị xã Hà Giang đã được sự ưu ái đến hậu hĩnh, ngay giữa lòng thị xã “Cấm Sơn” nổi lên như một kỳ quan thiên nhiên kỳ vĩ. “Cấm Sơn” thuộc phường Nguyễn Trãi.
Theo kết cấu địa chất núi được chia thành hai vùng riêng biệt. Phía từ đỉnh núi chạy dài theo dốc Mã Tim chủ yếu là núi đá vôi tai mèo với địa hình hiểm trở, hang sâu vách đá dựng đứng, như con Sư Tử với dáng oai vệ. Từ trên đỉnh núi trải dài về phía sông Lô là rừng núi đất, sườn núi vách dốc trải dài suốt từ đường 19/5 đến Quảng trường 26/3. Dưới chân núi “Cấm Sơn” là những phố phường đông đúc dân cư làm ăn sầm uất.
Nhưng chắc rằng người dân Hà Giang ít ai có thể hiểu, thấy hết được những vẻ đẹp tự nhiên, song cũng đầy huyền bí của “Cấm Sơn”, vì là núi đá hiểm trở nên có rất ít đường lên núi, chỉ có một con đường độc đạo duy nhất có thể leo lên đỉnh núi. Trên đỉnh núi, nơi có một hang sâu thẳm, thẳng đứng như một cái “giếng trời”. Chính với địa thế hiểm trở và độc đáo này mà khi thực dân Pháp xâm lược, đã chọn nơi đây là chốt canh giữ chính, để bảo vệ thị xã.
Theo truyền thuyết được lưu truyền trong dân gian, đội quân “cờ đen” của Lưu Vĩnh Phúc, khoảng những năm 1870 - 1875, địa hạt Hà Giang có đội quân “cờ vàng” của Hoàng Sùng Anh kéo đến để cướp bóc, chúng bị đội quân của đồng bào các dân tộc là “Quân cờ trắng” đánh trả quyết liệt, bao vây truy kích, năm 1875, quân “Cờ vàng” của Hoàng Sùng Anh bị co cụm, đội quân của mình lên núi Cấm để cố thủ, lương thực cạn kiệt dần, xung quanh núi Cấm lại bị bao vây chặt chẽ, biết không thể thoát, cả tướng lẫn quân “Cờ vàng” đã nhảy xuống hang sâu trên núi tự vẫn. Với tấm lòng bao dung và nhân ái nhân dân địa phương đã lập ngôi miếu thờ nhỏ, cầu nguyện cho những linh hồn oan khuất được siêu thoát. Núi đã trở thành nơi linh thiêng ít có người dám lên, núi “Cấm sơn” càng trở nên huyền bí. Trải qua những năm tháng thăng trầm của thời gian miếu thờ cũng không còn nữa dân địa phương đã đưa về thờ tại “Cấm Sơn Linh Từ” dịch là ngôi đền núi Cấm(nay là đền Mẫu). Trên đỉnh núi hiện vẫn còn vết tích của những hang đá sâu, hệ thống hầm hào, lô cốt của Pháp.
Trong những năm gần đây, với chủ trương khai thác tiềm năng của núi Cấm phục vụ cho việc phát triển kinh tế, văn hoá- xã hội. Núi cấm đã được đầu tư xây dựng tháp truyền hình lớn của tỉnh, và một số thiết chế văn hóa du lịch. Từ dưới chân núi (cầu Yên Biên II) ta có thể đi lên núi bằng xe máy, ô tô đến lưng chừng núi, tiếp tục đi bộ theo con đường bậc thang đổ bê tông ngoằn nghèo cạnh sườn núi, luồn lách qua những kẽ đá tai mèo dựng đứng, bên là vực sâu thăm thẳm với những dây song mây rậm rạp đưa ta trở về ngược dòng thời gian, tìm thấy những dấu ấn lịch sử của “Cấm sơn”. Từ trên đỉnh núi ta có thể nhìn thấy toàn bộ phong cảnh thị xã Hà Giang thơ mộng. Năm ngả đường đổ về thị xã, hoà quyện cùng với hai dòng hợp lưu của sông Lô và sông Miện trong xanh chảy giữa lòng thị xã, xung quanh thị xã là những dãy núi thế Rồng chầu Hổ phục, bao quanh những công viên cây xanh và những khu đô thị sầm uất, thể hiện sự bền bỉ và trường tồn của một thị xã đầy tiềm năng du lịch.
Hiện nay “Cấm sơn” hàng ngày đón nhiều du khách trong và ngoài tỉnh tới tham quan và chiêm ngưỡng cảnh đẹp của thị xã Hà Giang đầy thơ mộng.
Với nét đẹp kỳ vĩ của núi Cấm và sự đầu tư khai thác phát triển du lịch, hy vọng núi Cấm sẽ là một kỳ quan, điểm du lịch hấp dẫn nhất của thị xã trong tương lai.
(Nguồn: website báo Hà Giang)

SÔNG GÂM

Du lịch đi du thuyền, khám phá sông nước độc đáo trên dòng sông Gâm của tỉnh Hà Giang những ngày nghỉ cũng là một lựa chọn khá thú vị. Cảnh đẹp và sự kỳ vĩ của sông Gâm đang dần trở thành một điểm đến đầy thu hút với nhiều du khách du lịch gần xa.
Từ bến thuyền nơi đầu phố huyện Bắc Mê, thuyền xuôi chừng 3,5 giờ sẽ đến Nhà máy Thuỷ điện Tuyên Quang ở huyện Na Hang. Khi du khách tập trung tại bến đò bên bờ sông Gâm thực hiện tour du lịch khám phá lòng hồ. Một đội thuyền máy đã sẵn sàng chở khách xuôi dòng Gâm. Đoàn thuyền thể hiện tính chuyên nghiệp cao về du lịch: Mỗi thuyền máy Cole chở khoảng 40 người, mái thuyền ốp trần gỗ, có điện, sàn thuyền rải chiếu hoặc tấm nhựa cho du khách ngồi hai bên mạn thuyền, ở giữa là một dãy bàn phục vụ khách. Trong thuyền còn được trang bị hệ thống tăng âm, loa đài để khách du lịch giao lưu văn nghệ.
Thuyền dời bến chừng 1km thì dòng nước đục đã biến mất, thay vào là "biển nước" xanh biếc của dòng Gâm. Thỉnh thoảng những chiếc thuyền ngược, thuyền xuôi của người dân xã Thượng Tân, của huyện bạn Na Hang chạy qua lại tạo cảnh tấp nập của một vùng sông nước. Ngồi trên thuyền, ngắm "biển nước" xanh biếc của dòng Gâm mới thấy sự hùng vĩ của thiên nhiên và lòng quả cảm của con người chinh phục dòng Gâm để phục vụ lợi ích Quốc gia. Đôi bờ sông vẫn còn giữ được những rừng cây hoang sơ, những cây cổ thụ cao hàng chục mét soi bóng xuống dòng sông, thấp thoáng ven bờ là những vạt chuối rừng xanh thẫm. Bất ngờ, hai bên bờ xuất hiện những dãy núi đá cao ngất, vách dựng thẳng đứng trông như cửa ải trấn giữ cho vùng thượng nguồn. Những nhũ đá từ trên vách núi rủ xuống tạo thành những hình thù lạ mắt, trước kia người đi thuyền phải ngước cổ lên nhìn thì nay đã gần ngang mặt nước. Càng xuôi dòng, diện tích mặt nước càng trải rộng mênh mông, ngắm vút tầm mắt của du khách. Bất chợt, xuất hiện những đảo nhỏ nổi lên giữa bao la biển nước, trước kia đó chính là những dải đồi, núi cao nay đã bị dòng nước vùi ngập, chỉ còn những ngọn cao chồi lên khỏi mặt nước. Nếu so sánh với các địa danh khác như hồ Ba Bể (Bắc Kạn), hồ Núi Cốc (Thái Nguyên), hồ Thuỷ điện Hoà Bình (Hoà Bình) thì tua du lịch lòng hồ Thủy điện Tuyên Quang không hề kém hấp dẫn.
Thuyền xuôi đến trưa thì cập vào một đảo cũng là lúc chủ thuyền bê lên cá chép nướng, thịt nướng, thịt gà nướng ăn cùng với xôi và những chén rượu làm ấm lòng du khách. Một Bắc Mê mới "trên bến dưới thuyền" đang hiện hữu, sông Gâm hiền hoà ngày nào đang phục vụ công trình lớn cho đất nước, đang trở thành dòng sông kinh tế, đang mời gọi du khách đến khám phá, tham quan.
(Theo: Báo Hà Giang)

RUỘNG BẬC THANG HOÀNG SU PHÌ

Ruộng bậc thang không chỉ là "đặc sản" của Mù Cang Chải mà còn rất phổ biến ở Hoàng Su Phì, một huyện vùng cao biên giới của tỉnh Hà Giang, nằm ngay dưới chân đỉnh Tây Côn Lĩnh hùng vĩ. Ngày 1/11, danh thắng ruộng bậc thang thuộc huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang chính thức được Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký Quyết định công nhận là Di tích cấp quốc gia.

Hoàng Su Phì trong vài năm gần đây được “dân du lịch bụi” biết đến với những thửa ruộng bậc thang ngút tầm mắt. Do địa hình quanh co uốn lượn nên việc canh tác của đồng bào dân tộc nơi đây chỉ được tiến hành một năm một vụ lúa và thành quả trông chờ nhiều vào thiên nhiên. Do vậy, nếu bạn có dịp ghé qua mảnh đất này vào những ngày tháng 9,10 thì sẽ được ngắm nhìn những thửa ruộng bậc thang đẹp mê hồn, trải dài ngút tầm mắt với muôn hình muôn vẻ.

Đây là một kỳ quan nổi tiếng, đến đây du khách sẽ ngất ngây trước cảnh sắc muôn hình của những thửa ruộng bậc thang. Có thể nói, ruộng bậc thang Hoàng Su Phì là thắng cảnh đẹp nhất, nổi tiếng nhất miền Tây Bắc và của cả đất nước.

Đến thời vụ gieo cấy và mùa sắp thu hoạch, những ruộng bậc thang tựa như những cung đường lên trên mây này là những bức tranh thiên nhiên tuyệt vời chỉ có ở nơi đây. Đặc biệt là khi chiều xuống, những vệt nắng lưng đèo soi xuống những ruộng bậc thang nhiều sắc màu, nối với thảm lúa xanh non, thì cảnh quan nơi dây đẹp như tranh làm say lòng biết bao du khách khi đến với Hoàng Su Phì.

Thời điểm tham quan thích hợp: Nên đi vào đầu mùa khô và mùa xuân bởi đây là thời điểm những thử ruộng bậc thang mới được gieo cấy và đang lên xanh. Hơn nữa, thời điểm này cũng không bị ảnh hưởng nhiều của mưa lũ dẫn đến hiện tượng sạt lở gây tắc đường.

DINH THỰ CỔ VƯƠNG CHÍ SÌNH

Khu dinh thự cổ bề thế, uy nghi dưới bóng hai hàng sa mộc cổ thụ cao vút, ẩn sau những ngọn núi đá tai mèo vắt ngang lưng trời là một di tích kiến trúc nghệ thuật độc đáo trên miền cao nguyên đá Hà Giang.

Kiến trúc dinh thự họ Vương gồm tiền dinh, trung dinh và hậu dinh được thiết kế mang phong cách quyền quý thời phong kiến. Tòa nhà dựng bằng gỗ, lợp mái ngói âm dương đến nay các tấm lợp vẫn giữ được nguyên bản. Hệ thống nước mưa thời trước được làm bằng một loại tôn đem về từ Pháp, qua đó dẫn nước mưa ra một chiếc bể chứa lớn sau nhà.

Nhà có nhiều phòng nhỏ riêng biệt dành cho con cháu, các bà vợ, có phòng cho người hầu và quân lính. Có cả phòng sưởi cho mùa đông, bể bơi, kho thuốc phiện, bể tắm sữa dê được đục nên từ đá nguyên khối… Phía trên ba căn phòng chính của tòa dinh thự có hai lô cốt, trước đây cả ngày lẫn đêm đều có lính canh gác thường trực nhìn ra bốn phía toà nhà.

Hàng cây sa mộc trước cổng dinh thự mọc thẳng đứng vươn cao bất chấp gió mưa bao đời nay. Trước đây, ngôi nhà do một người cháu của họ Vương trông coi, nay xã đã biết phát triển du lịch bằng cách bán vé tham quan và cử một cô hướng dẫn viên trông coi ở ngay tại căn nhà trước cổng.

Đối diện chân bậc thang đá trước cổng dinh thự nhà họ Vương đi tới chừng dăm chục mét, chợ Sà Phìn với dãy nhà cổ mái ngói úp sậm chen lẫn nhà gác bê- tông mới xây bày biện các loại mặt hàng được biết đến là “chợ lùi”. Chợ họp luân phiên các ngày trong tuần, theo thứ tự ngày ngược lại. Chẳng hạn tuần này chợ họp vào chủ nhật, thì tuần sau sẽ họp vào thứ bảy, tuần sau nữa sẽ họp vào thứ sáu… Chung quanh ngôi nhà Vương chỉ có khoảng hơn chục nóc nhà của bà con người Mông.

Sự quần cư của 17 dân tộc anh em ở huyện Đồng Văn góp phần tạo nên bộ phận văn hóa độc đáo trong cộng đồng 22 dân tộc sinh sống trong tỉnh Hà Giang, cũng như những nét độc đáo thật hấp dẫn của phố cổ, chợ cổ, dinh thự họ Vương vùng cao nguyên đá.