Vị trí địa lí

Bát Xát là một huyện biên giới phía Bắc Việt Nam, thuộc phía tây bắc tỉnh Lào Cai. Phía tây bắc và đông bắc giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), phía Tây giáp huyện Phong Thổ (Lai Châu), phía Nam là huyện Sapa và thành phố Lào Cai, phía đông nam là thành phố Lào Cai.

Diện tích, dân số, giao thông

Huyện có diện tích 1.050km2 và dân số là 57.000 người (2004). Huyện lỵ là thị trấn Bát Xát, nằm cách thành phố Lào Cai 12km về hướng Tây Bắc, sông Hồng chảy theo hướng tây bắc – đông nam làm ranh giới tỉnh Vân Nam – Trung Quốc.

Tài nguyên tự nhiên

Bát Xát có dãy Ngũ Chỉ Sơn, là đầu nguồn của “con sông Hồng chảy vào đất Việt”. Bát Xát có những cánh đồng của Quang Kim, Cốc San, đặc biệt có rừng thảo quả bạt ngàn, một loại dược liệu quý, tạo nên nguồn thu cơ bản cho nhân dân vùng cao Bát Xát và có mỏ đồng Sinh Quyền có trữ lượng khá lớn với 51 triệu tấn đang được khai thác mang lại nguồn lợi cho tỉnh, cho quốc gia. Công nghiệp khai khoáng ở Bát Xát phát triển thành ngành kinh tế mũi nhọn, thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá ở vùng cao.

Đặc biệt Bát Xát có quần thể hang động Mường Vi đã được xếp hạng danh thắng của quốc gia, có núi Tiên, nơi ngày xưa Tiên cho dân cư ở đây mượn bát đũa đồ dùng mỗi khi làng có việc vui, việc buồn. Nhưng do sự không trung thực của người trần gian, nên Tiên đã hoá các đồ vật thành đá. Tại hang “pạc cám”, có thể là nơi các nhà khảo cổ sẽ phải tìm đến để tìm những dấu tích của người xưa, còn hang ở Na Rin, chiều cao phải từ 5 đến 10 mét, chiều rộng của lòng hơi hẹp cũng là 15 – 20 mét chỗ rộng phải từ 20 đến 30 mét, còn sâu sẽ phải đi 9 đến 10 tiếng đồng hồ, điều lý thú là suốt dọc chiều sâu của hang ta luôn luôn dọc theo con suối nước mát lạnh, trong veo. Hang nằm dưới chân núi cô Tiên, có nguồn nước chảy trong lòng hang nên nhân dân gọi là động Thuỷ Tiên. Bên cạnh động Thuỷ Tiên còn có các động “Cám Rang” bên trong có mâm ngũ quả, cổng trời bằng nhũ đá kỳ ảo. Động Cám Rúm tức hang Gió có hình ruộng bậc thang, buồng ngủ cô tiên buông nhũ óng ánh. Động Cám Tẳm là kho nông cụ, đồ dùng của các nàng Tiên bị hoá đá…

Cùng với quần thể hang động, núi non kỳ thú, Bát Xát còn có Mường Hum, một ngôi làng người Giáy ở có con suối nước trong, lắm thác, nhiều cá chảy qua cạnh làng. Vượt Mường Hum qua Dền Sáng, một vùng chè của người Dao đỏ ta đến dải rừng già nguyên sinh với nhiều loại dược liệu và gỗ quý. Thoát khỏi khu rừng già sẽ đến một “vương quốc” riêng đó là Ý Tý, nơi người dân ở đây đi chợ bên Trung Quốc gần hơn đi chợ huyện. Nơi đây là một cao nguyên sương phủ, rét giá, nên nhà người Hà Nhì ai cũng trình tường và tạo thành hai lớp cửa để chống rét và chống cả cướp của thời ngày xưa.

Bát Xát còn có thác Tây trên con sông Hồng, nơi ngày xưa nghĩa quân của Bát Xát đã phục bắn chìm tàu thuỷ của quân Pháp khi hành quân lên Trịnh Tường và từ đó, cái thác hùng vĩ trên sông đã có tên gọi “thác Tây”.

Tài nguyên nhân văn

Bát Xát có 7 tộc người là Mông, Dao đỏ và Dao tuyển, Giáy, Hà Nhì, Hán, Tày và Kinh. Bát Xát có 7 tộc người thì cũng có 7 nền văn hoá riêng, song sự tập trung làm cho văn hoá Bát Xát nổi lên hơn cả là văn hoá Giáy với những lễ hội “Roóng pọc” của các làng Giáy, với những đám cưới vui nhộn của đón dâu, của trống kèn pí lè, sự ồn ào của trai gái bôi phẩm đỏ để mãi mãi nhớ tới nhau. Cùng với sự đặc sắc của văn hoá Giáy là văn hoá Hà Nhì đen, một dân tộc duy chỉ có ở Bát Xát - người Hà Nhì sống ở tận cao nguyên Ý Tý, bốn mùa mát lạnh, đêm buông làng, bản vang vọng tiếng sáo, tiếng nhị, tiếng đàn tròn của trai gái tìm nhau và chàng nào ưng nhau là có thể đi sống với nhau đêm này qua đêm khác ở tại lều ruộng, lều nương chỉ với một chiếc chăn chiên. Dân tộc Hà Nhì nơi đây có lễ hội Khô già già cầu mùa vào mồng 6 tháng 6 âm lịch đầy ấn tượng với các trò chơi, tục cúng tế.

Thành tựu nổi bật trong 15 năm đổi mới, xây dựng Bát Xát là giảm tỷ lệ hộ đói nghèo từ 65% năm 1986 xuống còn 23% năm 2000, hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học, chống mù chữ. Đường giao thông đã mở rộng xuống các xã. Ngay vùng cao Ý Tý – cao nguyên mù sương gập ghềnh núi cao, khe sâu đến nay người dân đã vượt núi, băng ngàn trên những chuyến xe ca ra huyện, ra thành phố. Khu mỏ đồng Sinh Quyền được đầu tư khai thác góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội huyện vùng cao Bát Xát phát triển.

Một số điểm tham quan nổi bật tại Bát Xát

Đây là những điểm du lịch cộng đồng nên khách vừa có cơ hội hòa mình vào thiên nhiên, vừa thỏa sức khám phá văn hóa các dân tộc thiểu số. Các điểm du lịch này đều nằm trên tuyến Thành phố Lào Cai – Bát Xát – Sapa tạo thành chuỗi liên kết kéo dài.

Lũng Pô

Bản Lũng Pô của 23 hộ người Mông định cư ngay đầu nguồn sông Hồng chảy vào đất Việt

Từ thành phố Lào Cai, đi hơn 70km thì đến Lũng Pô. Đây chính là “nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt”. Đây cũng chính là địa bàn lưu trú của 23 hộ dân người đồng bào dân tộc Mông.

 
Lao Chải

Là thôn của người Hà Nhì đen, cách thành phố Lào Cai hơn 70km (thuộc huyện Bát Xát). Từ trên cao nhìn xuống, Lao Chải được bao trùm bởi vùng núi đá và các đồi cỏ tranh, quanh năm sương phủ.

 
Dền Sáng

Nơi suối tình Dền Sáng đổ về xuôi

Xã Dền Sáng (Bát Xát) là vùng đất mang đậm dấu ấn văn hóa của đồng bào Dao đỏ với những phong tục nổi tiếng như cấp sắc, nhảy lửa, chế biến lá thuốc từ cây rừng. Đặc biệt, đây nổi tiếng với con suối mang tên Suối Tình thơ mộng giữa thung xanh. Suối bắt nguồn từ rừng già Dền Sáng chảy qua địa phận xã này, là nơi gặp gỡ, tâm sự của thanh niên hay các cặp vợ chồng trẻ mà những người trung tuổi cũng nô nức kéo đến để trao đổi về cuộc sống, cách làm ăn, cách xây dựng gia đình hạnh phúc...

Chợ Mường Hum

Mường Hum là khu chợ nhỏ có từ lâu đời nằm giữa các làng bản của dân tộc thiểu số, đặc trưng cho các chợ vùng cao ở Việt Nam. Chợ họp vào chủ nhật hàng tuần, là ngày nhộn nhịp nhất của vùng núi cao Bát Xát. Chợ nằm dưới thung lũng nhỏ, kề bên là suối nước trong vắt, xung quanh là những dãy núi cao ngất trùng mây. Ngày thường, ai đến đây cũng thích ngắm cảnh Mường Hum sơn thủy hữu tình, còn vào ngày chợ phiên cảnh bắt mắt du khách nhất là đoạn suối ven chợ.

 
 
Bản Xèo

Đây là địa điểm đông đồng bào Giáy sinh sống nhất. Vì vậy, đến với địa điểm này, du khách sẽ có dịp khám phá những thú vị trong văn hóa cũng như đời sống của đồng bào; đặc biệt là tục cưới vợ và gói bánh.